Poniższy tekst napisałam wspólnie z dr n.med Elżbietą Koczur-Szozdą . Został on wydany w formie ulotki dla pacjentów w ramach "Programu Niedożywienie".
Jaka jest rola żołądka w odżywianiu?
Składniki odżywcze, które spożywamy z pokarmem, muszą przejść kolejne etapy przetwarzania w przewodzie pokarmowym, by mogły być wykorzystane dla budowy i energii naszego organizmu.
Żołądek jest najszerszą częścią przewodu pokarmowego, do której trafia pokarm. Pokarm jest tu rozdrabniany i mieszany z sokiem żołądkowym, ma to na celu przygotowanie pokarmu dla jelita cienkiego, ponieważ w jelicie cienkim zachodzą dalsze procesy trawienia i wchłanianie składników odżywczych
Sok żołądkowy zawiera enzymy czyli substancje, które rozkładają składniki pokarmowe na mniejsze cząstki, jest tu enzym pepsyna, który trawi białko, lipaza żołądkowa, która zaczyna proces trawienia tłuszczów i amylaza ślinowa, wstępnie trawiąca cukry, główne procesy trawienia cukrów i tłuszczów oraz wchłanianie białek, tłuszczów, węglowodanów zachodzi się w jelicie cienkim,
- sok żołądkowy zawiera kwas solny, pomaga on w trawieniu pokarmu, jak również wyjaławia pokarm z bakterii,
- w żołądku produkowana jest substancja tzw. czynnik wewnętrzny, który jest potrzebny do prawidłowego wchłaniania witaminy B12,
Co to jest zabieg wycięcia żołądka i kiedy jest wykonywany?
Gastrektomia całkowita jest zabiegiem operacyjnym polegającym na wycięciu całego żołądka i zespoleniu przełyku z jelitem cienkim.
Gastrektomia subtotalna polega na wycięciu znacznej części żołądka i pozostawieniu jego części górnej, którą zespala się z jelitem cienkim.
Zabieg całkowitego lub prawie całkowitego wycięcia żołądka wykonuje się najczęściej z powodu choroby nowotworowej czyli raka żołądka. Znacznie rzadziej z powodu np. ostrego krwotocznego zapalenia żołądka czy powikłań choroby wrzodowej.
Co to oznacza?
Pokarm, który spożywamy, przedostaje się z przełyku prosto do jelita cienkiego, procesy, które zachodziły w żołądku jak rozdrabnianie, wstępne trawienie, wyjaławianie pokarmu, przestają istnieć.
Zabieg usunięcia żołądka jest dużym zabiegiem, który zmienia warunki w naszym organizmie, zaadaptowanie się do nowej sytuacji przebiega stopniowo i u większości chorych przestrzeganie zasad prawidłowego odżywiania, pozwala na normalne życie.
Niepokojące objawy po usunięciu żołądka. Czy można ich uniknąć?
Szybkie uczucie pełności po zjedzeniu
Jedz małe posiłki, ale częściej, co 2-3 godziny.
Płyny spożywaj przynajmniej 30minut przed lub po posiłku, nie pij do posiłku.
Jedz przekąski miedzy posiłkami.
Biegunka związana z zespołem poresekcyjnym
Może występować 15-30min po zjedzeniu posiłku lub 2-4 godzin po posiłku, towarzyszą jej nudności i wymioty, kurczowe bóle brzucha, przyspieszone bicie serca, zaczerwienie twarzy, pocenie, uczucie zmęczenia, spowodowane są reakcją jelita cienkiego na szybki kontakt z pokarmem. Aby uniknąć lub zmniejszyć te dolegliwości należy:
- spożywać 6-8 małych posiłków dziennie
-unikać pokarmów i płynów zawierających cukier
-nie pić płynów do posiłku, tylko między posiłkami
-położyć się po zjedzeniu posiłku
-niedobory minerałów i witamin
Niedokrwistość po zabiegu usunięcia żołądka jest spowodowana niedoborem witaminy B12 i gorszym wchłanianiem żelaza. O ewentualnej podaży witaminy B12 decyduje lekarz.
Natomiast należy spożywać pokarmy zawierające dużo żelaza takie jak: czerwone mięso, wątroba, nerki, płatki śniadaniowe wzbogacone w żelazo,
Należy spożywać pokarmy bogate w witaminę C po 30 minutach od pokarmów ze zwiększoną zawartością żelaza, jak owoce cytrusowe, soki, a z warzyw- pomidory.
Należy dbać o zawartość wapnia w pokarmach. U niedożywionych chorych po resekcji żołądka częściej wystąpi osteoporoza.
Ogólne zasady odżywiania po resekcji żołądka
Po zabiegu resekcji żołądka należy dołożyć wszystkich starań aby nauczyć się jeść według nowych zasad dostosowanych do zmienionej anatomii (budowy) przewodu pokarmowego. Potrzeba na to nieco czasu, ale zmiany żywienia pozwolą pacjentowi szybko wrócić do sił i będą zapobiegać niedożywieniu i niedokrwistości.
Po resekcji żołądka nie będziesz w stanie jeść tyle na raz-co przed zabiegiem, wielkość porcji jest mniejsza i jest to normalne, trzeba jednak utrzymać prawidłową ilość energii i składników odżywczych dlatego podstawowa rada brzmi:
Jedz mało i często !!!
Zwykle pacjentom wystarczy 5-6 posiłków, ale bywają przypadki (szczególnie wtedy, gdy chory był znacznie wychudzony przed zabiegiem), gdzie liczbę posiłków należy zwiększyć do 8 a nawet 10.
Aby nie zmniejszać objętości spożywanego pokarmu płyny należy pić miedzy posiłkami-nigdy razem z jedzeniem. Najlepiej pić nie później niż 30 minut przed posiłkiem, aby nie czuć się przed nim zbyt ”pełnym”.
Jakie płyny są najlepsze? W okresie kilku dni po zabiegu zwykle będziemy pić wodę ,herbatki. W miarę poprawy samopoczucia warto próbować kisiele, budynie,soki przecierowe następnie produkty mleczne. Część chorych źle toleruje mleko i nabiał , jeśli należysz do tej grupy-wyklucz pokarmy mleczne z jadłospisu. Wprowadzenie napojów zawierających energię i składniki odżywcze pozwoli uzupełnić niedobory energii i przybrać na wadze.
W początkowym okresie, po zabiegu, wybieramy miękkie, gotowane pokarmy ,duszone, przyrządzane na parze.
Łatwostrawna dieta w małych porcjach będzie we wczesnym okresie lepiej tolerowana pod warunkiem, że będzie bardzo dobrze gryziona i żuta! Każdy kęs należy jak najlepiej rozdrobnić, zanim się go połknie.
W okresie pooperacyjnym do czasu zakończenia gojenia miejsca zespolenia unikamy twardego mięsa, chrząstek, gruboziarnistego i czerstwego, twardego pieczywa, twardych owoców i warzywa, pestek, nasion. W miarę poprawy samopoczucia i upłynięcia czasu po zabiegu powoli wprowadzamy do diety wszystkie produkty.
Docelowo skład tego co jemy, nie różni się od prawidłowej diety zdrowego człowieka, ale dietę należy rozszerzać powoli i rozważnie.
Na co zwracać szczególnie uwagę w jadłospisie po gastrektomii:
Różnorodne białko powinno się znaleźć w posiłkach co najmniej 3 x dziennie ( do wyboru : drób,ryby,mięso , jaja, rośliny strączkowe, mleko i produkty mleczne ( sery lub jogurty ) .
Kilka razy dziennie warto jeść niewielkie ilości owoców i warzyw, początkowo gotowane, pieczone lub duszone, następnie drobno starte, gniecione i półsurowe. W przypadku nietolerancji warzyw i owoców można spróbować wypić miedzy posiłkami szklankę soku owocowego lub warzywnego.
Odpowiednia ilość białka, warzyw i owoców oraz produktów zbożowych pozwala zapobiegać niedokrwistości.
Jakie produkty zbożowe wybrać? Zacznijmy od ryżu, zbóż z drobnego przemiału, kaszy mannej czy kukurydzianej. Produkty gruboziarniste mogą powodować wzdęcia, dyskomfort i ból.
Ziemniaki jedz gotowane, puree, pieczone. Unikaj frytek i smażonych ziemniaków w plasterkach.
Obserwuj uważnie swój jadłospis, jeśli zauważysz,że niektóre pokarmy wywołują ból, zgagę, uczucię ciężkości - unikaj ich.
Warto unikać smażenia, grillowania potraw, dużych ilość peklowanych i wędzonych produktów, tłuszczów zwierzęcych, pokarmów gotowych (puszki) , pokarmów typu Fast-food.
Bezwględnie nie zalecamy alkoholu, zakazujemy palenia tytoniu.
Po usunięciu żołądka część chorych skarży się na zmianę smaku , określa smak jako metaliczny, mdły. Zwykle objaw ten ustępuje kilka tygodni po operacji. Z jednej strony można sobie pomóc smacznie przyprawiając potrawy, z drugiej częściej wybierać desery, czy chłodne pokarmy. Czasem warto po prostu wypróbować nowe smaki (pokarmy, których się wcześniej nie jadło).
Utrata wagi ciała po gastrektomii
Jest objawem bardzo niepokojącym, w pierwszej kolejności może nasuwać podejrzenie nawrotu choroby, ale często spowodowana jest po prostu nieodpowiednim odżywianiem. Strach przed jedzeniem, zły dobór diety, brak dyscypliny w przestrzeganiu zasad, doprowadza do szybkiej utraty wagi ciała, osłabienia.
Jeśli tracisz masę ciała:
Jedz częściej(nawet 10 razy dziennie), wprowadź do diety do picia zamiast wody budynie,kisiele, soki przecierowe.
Doustna suplementacja pokarmowa
Jeśli mimo zmian postępuje redukcja masy ciała-wprowadź do diety (najlepiej po konsultacji lekarskiej lub dietetycznej) doustne diety przemysłowe-odżywki, dostępne bez recepty w aptece (np. Resource 2,0 czy Fresubin drink ) .
Większość odżywek w formie płynnej pije się powoli, zaczynając od małych porcji, powoli zwiększając dawkę.
Rozcieńczanie odżywek i powolne popijanie między posiłkami w pierwszych dniach leczenia zapobiega nieprzyjemnym odczuciom ze strony przewodu pokarmowego (uczucie pełności, nudności, wzdęcia, luźny stolec).
Odżywki w proszku rozpuszcza się w zimnych lub ciepłych płynach, także zaczynając od małych ilości. Odżywek nie gotuje się, nie odgrzewa w kuchence mikrofalowej. Ogrzewa się je w łaźni wodnej.
Można je dodawać do kasz, zup, jogurtów, purée ziemniaczanego i warzywnego, musów owocowych. Można je doprawiać przyprawami, sokami, miodem - zgodnie ze smakiem pacjenta.
Producenci odżywek oferują przepisy kulinarne - jak przygotować potrawy z odżywkami.Warto czytać ulotki.
Po usunięciu żołądka zwykle zalecamy :
-rozpoczęcie picia odżywki w formie bardzo małych porcji między posiłkami
-powolne picie odżywki przez rurkę między posiłkami ( jedną lub dwie buteleczki dziennie)
Jeśli mimo tego następuje spadek wagi-zgłoś się do lekarza!!!!!
Preparaty witamin i minerałów po resekcji żołądka nie powinny być samodzielnie stosowane przez pacjentów. Lekarz może w razie potrzeby zalecić preparaty żelaza, zastrzyki witaminy B12, preparaty kwasu foliowego czy preparaty wapnia.
